الفصل السّادس‌في تقابل التناقض تناقض متن وهو تقابل الإيجاب والسلب ، كقولنا : « زيد . . . وإمّا أن يصدق السلب » . ترجمه تقابل تناقض همان تقابل سلب و ايجاب است . مانند قضيه « زيد سفيد است و زيد سفيد نيست » . و نيز تقابل دو مفهوم مفردى كه در حكم ايجاب و سلب هستند مانند « انسان و لا انسان » « عمى و لا عمى » . « معدوم ولا معدوم . » دو نقيض نمىتوانند هر دو صادق يا كاذب باشند به عبارت ديگر نه قابل اجتماعند نه قابل ارتفاع . از اين رو بازگشت تناقض به يك قضيه منفصلهء حقيقيه است كه عبارت باشد از اين كه « يا ايجاب صادق است يا سلب » . شرح تناقض عبارت است از تقابل سلب و ايجاب . مانند آن گفته شود « زيد سفيد است و زيد سفيد نيست . » حال گاهى تناقض در قضاياست ، مانند مثالى كه گذشت . و گاهى در مفرداتى كه در حكم قضيه هستند مانند « انسان و لا انسان » كه در حكم « انسان